Chia sẻ kinh nghiệm

Nghệ Thuật và Khoa Học của Ánh Sáng: Từ Lux đến Khẩu Độ

Học viện Zinble

Trong nhiếp ảnh và quay phim, ánh sáng không chỉ là công cụ để “thấy được hình” mà còn là ngôn ngữ để kể chuyện. Tuy nhiên, phần lớn chúng ta thường tiếp cận ánh sáng theo cách cảm tính – đặt đèn, nhìn monitor, thấy ổn thì ghi hình. Điều này hữu ích trong thực hành nhanh, nhưng khi bước vào cấp độ điện ảnh quốc tế, ánh sáng cần được định lượng chính xác để đảm bảo sự thống nhất, kiểm soát và tính thẩm mỹ.

1. Lux – F/Stop – Exposure: Mối quan hệ nền tảng

Trong kỹ thuật ánh sáng, lux (cường độ sáng đo trên bề mặt chủ thể) có thể quy đổi trực tiếp thành f-stop (khẩu độ máy ảnh).

  • ISO chuẩn điện ảnh thường đặt ở ISO 800.

  • Shutter angle 180° ở 24fps tương đương 1/48 ~ 1/50s.

Công thức:

Trong đó:

  • EV = Exposure Value

  • N = khẩu độ f

  • t = tốc độ phơi sáng

Với ISO 800, 1/50s, ta có quy đổi cơ bản:

  • 100 lux ≈ f/2.8

  • 200 lux ≈ f/4

  • 400 lux ≈ f/5.6

  • 800 lux ≈ f/8

Điều này có nghĩa: khi đo ánh sáng bằng lux meter trên mặt chủ thể, ta có thể biết ngay cần khẩu bao nhiêu để phơi sáng chính xác.

2. Công suất đèn và khoảng cách

Một chiếc đèn LED công suất 600W (ví dụ Aputure 600D Pro) cho khoảng 98,500 lux ở 1m với reflector Hyper-Reflector.
Nhưng ánh sáng tuân theo định luật bình phương nghịch đảo:

Nghĩa là:

  • 1m: 98,500 lux

  • 2m: còn 24,600 lux

  • 4m: còn 6,150 lux

Khi đặt thêm diffuser, softbox, bounce → mỗi lớp lại giảm 0.5 – 2 stop tùy loại.

Ví dụ:

  • Aputure 1200D Pro ở 3m + Light Dome 150 + grid: còn khoảng 2000–3000 lux.

  • Nếu muốn đánh f/5.6 ISO 800, 1/50s (~400 lux) → dư sáng, chỉ cần dimmer 20–30%.

3. Từ watt đến “khẩu ánh sáng”

Một sai lầm phổ biến: nhầm lẫn watt = sáng. Watt chỉ là công suất điện, còn ánh sáng hữu dụng phải đo bằng lux tại vị trí subject.
Ví dụ:

  • Đèn LED 60W để sát mặt có thể sáng hơn đèn 600W đặt cách 5m.

  • Vì thế, khi set ánh sáng cho MV hay phim, gaffer quốc tế luôn đo lux bằng light meter Sekonic chứ không nhìn vào số watt.

4. Continuity ánh sáng: Yếu tố làm nên đẳng cấp

Trong phim, cảnh A và cảnh B có thể quay cách nhau cả tuần, nhưng khi dựng lên, khán giả phải cảm nhận ánh sáng như một. Để làm được điều này, định lượng ánh sáng bằng lux và f-stop là bắt buộc.

  • Nếu cảnh A đánh key light 400 lux (f/5.6), cảnh B cũng phải được set ở mức đó, bất kể địa điểm hay thời gian.

  • Đây chính là điểm phân biệt giữa cách làm phim “chuyên nghiệp” và “cảm tính”.

5. Ứng dụng thực tế cho quay MV ngoài trời

Ngoài trời ban ngày: ánh sáng mặt trời trực tiếp có thể đạt 100,000 lux.

  • Nếu máy đặt f/8, ISO 100, 1/50s vẫn còn dư sáng → phải ND filter.

  • Nếu muốn fill bằng LED để cân da người → cần ít nhất 600–1200W COB LED để cạnh tranh với mặt trời.

Ban đêm hoặc trong phố: ánh sáng đèn đường khoảng 5–50 lux.

  • Khi đó chỉ cần LED 100–300W cũng đủ để nâng mặt chủ thể lên mức 200–400 lux.

Kết

Ánh sáng là ngôn ngữ vừa nghệ thuật vừa khoa học. Người làm nghề càng hiểu sâu về lux, f-stop, ISO, shutter, khoảng cách, công suất đèn thì càng kiểm soát tốt cảm xúc thị giác.
Ở Việt Nam, đa số mới dừng ở mức “đặt đèn theo mắt thấy đẹp”. Nhưng nếu muốn bước ra sân chơi quốc tế, việc định lượng ánh sáng không chỉ giúp cảnh quay chính xác, mà còn nâng tầm bộ phim lên một chuẩn mực mới.

Xem thêm:

Bài viết cùng chủ đề: